Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση «Η Κατάσταση της Επισιτιστικής Ασφάλειας και της Διατροφής στον Κόσμο» (State of Food Security and Nutrition), που δημοσιεύθηκε την Τρίτη 21 Ιουλίου, το κόστος μιας υγιεινής διατροφής στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 36% την περίοδο 2021-2025.
Αν και η γενικευμένη άνοδος των τιμών των τροφίμων αποδίδεται στον πληθωρισμό που προκάλεσαν η πανδημία της Covid-19, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, η έκθεση επισημαίνει ότι σημαντικό μερίδιο ευθύνης φέρει και η αγροτική πολιτική. Όπως αναφέρει ο FAO, οι δημόσιες ενισχύσεις εξακολουθούν να κατευθύνονται κυρίως προς τις αροτραίες καλλιέργειες πλούσιες σε άμυλο, όπως τα δημητριακά, καθώς και προς την κτηνοτροφία, με αποτέλεσμα η παραγωγή λαχανικών, φρούτων και οσπρίων να είναι συγκριτικά ακριβότερη.
Ο Ντέιβιντ Λαμπόρντ, επικεφαλής του τμήματος Αγροδιατροφικής Οικονομίας του FAO και ένας από τους συντάκτες της έκθεσης, χαρακτηρίζει αυτή την πρακτική ως μια μορφή «έμμεσης φορολόγησης» των υγιεινών τροφίμων.
Ο ρόλος της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής
Σύμφωνα με την έκθεση, μέρος της ευθύνης αποδίδεται στις άμεσες ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), οι οποίες εφαρμόζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τη δεκαετία του 1960 και αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ.
Ωστόσο, ο Λαμπόρντ υπογραμμίζει ότι ακόμη μεγαλύτερη επίδραση έχει η περιορισμένη επένδυση στην έρευνα και την καινοτομία για τη μείωση του κόστους παραγωγής φρούτων και λαχανικών, καλλιέργειες που απαιτούν σημαντικό εργατικό δυναμικό.
«Έχουμε αυξήσει την παραγωγικότητα σε ορισμένους τομείς, όμως ουσιαστικά δεν έχουμε κάνει τίποτα για τα όσπρια», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Politico.
Για τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη, το ημερήσιο κόστος ενός γεύματος που πληροί τις ελάχιστες προδιαγραφές υγιεινής διατροφής —δηλαδή επαρκή θρεπτική αξία, σωστή ενεργειακή πρόσληψη και ποικιλία τροφίμων— αυξήθηκε κατά 1 δολάριο μεταξύ 2021 και 2025, φθάνοντας τα 3,97 δολάρια.
Η αύξηση αυτή είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο, όπου το αντίστοιχο κόστος αυξήθηκε κατά 25%.
Η έκθεση επισημαίνει ότι σε ένα υγιεινό γεύμα τα φρούτα, τα λαχανικά και τα όσπρια αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 60% του συνολικού κόστους, ενώ τα αμυλούχα προϊόντα, όπως το σιτάρι και το ρύζι, μόλις το 13%. Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο μέρος των αγροτικών επιδοτήσεων διεθνώς εξακολουθεί να κατευθύνεται στα δημητριακά, τη ζάχαρη, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το βόειο κρέας και τις ελαιούχες καλλιέργειες που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature εκτιμά ότι περίπου το 80% των ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων καταλήγει άμεσα ή έμμεσα στην κτηνοτροφία ή στην παραγωγή ζωοτροφών.
Παράλληλα, το ισχύον σύστημα επιδοτήσεων ανά εκτάριο καθιστά λιγότερο ελκυστική για τους παραγωγούς την καλλιέργεια κηπευτικών σε σύγκριση με άλλες καλλιέργειες, επισημαίνει ο Λαμπόρντ.
Οι προτάσεις του FAO
Πέρα από την ανακατανομή των επιδοτήσεων προς την παραγωγή φρούτων και λαχανικών, ο FAO προτείνει στις ευρωπαϊκές χώρες να επενδύσουν περισσότερο στην έρευνα, την τεχνολογική καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό της παραγωγής, ώστε να περιοριστεί το υψηλό εργατικό κόστος στις συγκεκριμένες καλλιέργειες.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται επίσης:
- η μείωση της σπατάλης τροφίμων,
- η στήριξη βασικών εισροών, όπως τα λιπάσματα,
- η ενίσχυση της διαφάνειας στη διαμόρφωση των τιμών σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η επόμενη μάχη για την ΚΑΠ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα το «Σχέδιο Δράσης για τις Πρωτεΐνες», το οποίο στοχεύει κυρίως στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από εισαγόμενες πρωτεϊνούχες ζωοτροφές, αλλά παράλληλα επιδιώκει να ενισχύσει και την παραγωγή οσπρίων για ανθρώπινη κατανάλωση.
Ωστόσο, η ουσιαστική χρηματοδότηση των σχετικών μέτρων θα εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028-2034, οι οποίες αναμένεται να κυριαρχήσουν στην ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα τους επόμενους μήνες.
Ο Ντέιβιντ Λαμπόρντ εκτιμά ότι οι Ευρωπαίοι νομοθέτες θα πρέπει να εγκαταλείψουν τις παραδοσιακές προσεγγίσεις και να αναζητήσουν πιο καινοτόμες λύσεις.
«Υπάρχει ένα ισχυρό ιστορικό αποτύπωμα στις σημερινές πολιτικές», σημειώνει, εξηγώντας ότι οι παραγωγοί δημητριακών και ζωοτροφών διαθέτουν ήδη οργανωμένες αλυσίδες εφοδιασμού και εξασφαλισμένες αγορές. Η Ευρώπη σχεδίασε τις αγροτικές επιδοτήσεις για ιστορικούς λόγους που ήταν πολύ διαφορετικοί από τον σημερινό στόχο της επαρκούς παραγωγής φρούτων και λαχανικών για τον πληθυσμό της», υπογραμμίζει.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν σχολίασε επίσημα την έκθεση του FAO. Εκπρόσωπός της, ωστόσο, ανέφερε ότι η ΕΕ δεν προτίθεται να υπαγορεύσει τις διατροφικές επιλογές των πολιτών.
Όσον αφορά το Σχέδιο Δράσης για τις Πρωτεΐνες, διευκρίνισε ότι περιλαμβάνει μέτρα για την καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών, όπως η επισήμανση της προέλευσης των προϊόντων, η αξιοποίηση κριτηρίων βιωσιμότητας στις δημόσιες προμήθειες και ενημερωτικές εκστρατείες για τα οφέλη της κατανάλωσης οσπρίων.
