Μελέτη του 2026 από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA) και το Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, υποστηρίζει ότι οι διατροφικές συνήθειες που διατηρήθηκαν επί χιλιετίες εξακολουθούν να αντανακλώνται στα γονίδια των σύγχρονων ανθρώπινων πληθυσμών.
Η νέα μελέτη αναδεικνύει ότι η πατάτα δεν αποτέλεσε απλώς ένα από τα σημαντικότερα γεωργικά φυτά στην ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά ενδεχομένως συνέβαλε και στη διαμόρφωση της ανθρώπινης βιολογικής εξέλιξης.
Εξέτασαν περισσότερους από 3.700 ανθρώπους
Οι ερευνητές ανέλυσαν τον τρόπο με τον οποίο η μακροχρόνια κατανάλωση τροφών πλούσιων σε άμυλο, όπως η πατάτα και η κινόα, επηρεάζει την παραγωγή πεπτικών ενζύμων. Για τον σκοπό αυτό μελέτησαν τις μεταβολές στον αριθμό αντιγράφων συγκεκριμένων γονιδίων (gene copy number variation) σε περισσότερους από 3.700 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 18 έως 25 ετών, προερχόμενους από 85 διαφορετικούς πληθυσμούς.
Στόχος ήταν να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο η διατροφή και η ανθρώπινη εξέλιξη αλληλεπιδρούν σε βάθος χρόνου.
Ρεκόρ αντιγράφων του γονιδίου AMY1 στους πληθυσμούς των Άνδεων
Το σημαντικότερο εύρημα αφορά τους αυτόχθονες πληθυσμούς των Περουβιανών Άνδεων, οι οποίοι εμφανίζουν τον μεγαλύτερο αριθμό αντιγράφων του γονιδίου AMY1 που έχει καταγραφεί παγκοσμίως.
Το συγκεκριμένο γονίδιο είναι υπεύθυνο για την παραγωγή της σιαλικής αμυλάσης, του ενζύμου που ξεκινά τη διάσπαση του αμύλου ήδη από τη στιγμή που η τροφή εισέρχεται στο στόμα. Όσο περισσότερα αντίγραφα του γονιδίου διαθέτει ένα άτομο, τόσο μεγαλύτερη είναι, κατά κανόνα, η ικανότητά του να πέπτει αποτελεσματικά το άμυλο.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το φαινόμενο αυτό αποτελεί αποτέλεσμα της μακραίωνης εξάρτησης των κατοίκων των Άνδεων από την πατάτα ως βασικό διατροφικό αγαθό.
Η πατάτα ως κινητήρια δύναμη της εξέλιξης
Η διαιτολόγος Dana Angelo White επισημαίνει ότι η πατάτα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διατροφής των κατοίκων των Άνδεων εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η συνεχής κατανάλωσή της φαίνεται ότι οδήγησε σε αυξημένη παραγωγή σιαλικής αμυλάσης, ενώ το συγκεκριμένο γενετικό χαρακτηριστικό μεταβιβάστηκε στις επόμενες γενιές.
Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι, παρά τη δημοτικότητα των διαιτών χαμηλών υδατανθράκων, οι υδατάνθρακες εξακολουθούν να αποτελούν την προτιμώμενη και αποδοτικότερη πηγή ενέργειας για τον ανθρώπινο οργανισμό.
Τα όρια της έρευνας
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλους τους πληθυσμούς, καθώς η γενετική επηρεάζεται από πλήθος περιβαλλοντικών και βιολογικών παραγόντων.
Επιπλέον, η κατανάλωση αμυλούχων τροφίμων δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό των πληθυσμών των Άνδεων. Επομένως, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν η πατάτα ήταν ο μοναδικός παράγοντας που οδήγησε στην αύξηση των αντιγράφων του γονιδίου AMY1.
Η εξημέρωση της πατάτας ίσως άλλαξε και το ανθρώπινο γονιδίωμα
Σύμφωνα με τη μελέτη, εντοπίστηκαν ενδείξεις θετικής φυσικής επιλογής υπέρ των ατόμων με περισσότερα αντίγραφα του γονιδίου AMY1, ήδη πριν από περίπου 10.000 χρόνια. Η χρονική αυτή περίοδος συμπίπτει με την εξημέρωση της πατάτας στις Άνδεις.
Αν και η έρευνα δεν αποδεικνύει άμεση σχέση αιτίου-αποτελέσματος, οι επιστήμονες θεωρούν ιδιαίτερα πιθανό ότι η σταδιακή επικράτηση της πατάτας στη διατροφή ευνόησε άτομα με μεγαλύτερη ικανότητα πέψης του αμύλου, προσφέροντάς τους εξελικτικό πλεονέκτημα.
Τι είναι το γονίδιο AMY1
Το γονίδιο AMY1 δίνει τις γενετικές οδηγίες για την παραγωγή της σιαλικής αμυλάσης, του ενζύμου που ξεκινά τη διάσπαση του αμύλου ήδη κατά τη μάσηση της τροφής.
Οι υδατάνθρακες μετατρέπονται στη συνέχεια σε γλυκόζη, που αποτελεί τη βασική πηγή ενέργειας για τον εγκέφαλο, τους μυς και όλα τα κύτταρα του οργανισμού.
Οι άνθρωποι κληρονομούν διαφορετικό αριθμό αντιγράφων του γονιδίου, γεγονός που εξηγεί γιατί ορισμένοι μεταβολίζουν το άμυλο αποτελεσματικότερα από άλλους.
Η πατάτα παραμένει πολύτιμο τρόφιμο
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η υγιεινή διατροφή βασίζεται στη συστηματική κατανάλωση τροφίμων υψηλής θρεπτικής αξίας. Στο πλαίσιο αυτό, η πατάτα αποτελεί μία εξαιρετική φυσική πηγή σύνθετων υδατανθράκων και μπορεί να εντάσσεται αρκετές φορές την εβδομάδα σε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο.
Για τη μέγιστη αξιοποίηση των θρεπτικών συστατικών της, συνιστάται να καταναλώνεται, όπου είναι δυνατόν, μαζί με τη φλούδα της, αφού προηγουμένως έχει καθαριστεί σχολαστικά.
Οι πλέον υγιεινοί τρόποι μαγειρέματος είναι το βράσιμο, ο ατμός, το ψήσιμο στον φούρνο ή το ψήσιμο με αρωματικά βότανα και μπαχαρικά. Αντίθετα, το τηγάνισμα αυξάνει σημαντικά την περιεκτικότητα σε λιπαρά και θερμίδες.
Πέρα από το άμυλο
Εκτός από πολύτιμη πηγή ενέργειας, η πατάτα προσφέρει σημαντικές ποσότητες φυτικών ινών, καλίου και βιταμινών Β6 και C.
Οι φυτικές ίνες συμβάλλουν στην ομαλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος και ενισχύουν το αίσθημα κορεσμού. Το κάλιο είναι απαραίτητο για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, τη σωστή λειτουργία των μυών και του νευρικού συστήματος, ενώ οι βιταμίνες Β6 και C συμμετέχουν στον ενεργειακό μεταβολισμό, την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, την παραγωγή κολλαγόνου και την προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες.
